Ο νόμος του εξωδικαστικού μηχανισμού ρύθμισης οφειλών (Ν. 4738/2020) δέχτηκε ευνοϊκές τροποποιήσεις με τον Ν. 5193/2025 σε 5 βασικά σημεία του, τα οποία αναλύονται παρακάτω. Αξίζει να τονιστεί εξαρχής ότι δεν έχει γίνει κάποια αλλαγή στη διάρθρωση του ίδιου του μηχανισμού, με την έννοια ότι η διαδικασία υποβολής αίτησης και τα υποχρεωτικά στάδια μέχρι την εξαγωγή σχεδίου διευθέτησης από την πλατφόρμα παραμένουν ίδια ως είχαν. Τα στάδια αυτά είναι επί τροχάδην τα εξής:
- Ηλεκτρονική υποβολή αίτησης οφειλέτη
- Άντληση οικονομικών στοιχείων (αυτόματα από την πλατφόρμα)
- Έλεγχος πλήρωσης προϋποθέσεων (αυτόματα από την πλατφόρμα)
- Λήψη συναίνεσης πιστωτών (αυτόματα από την πλατφόρμα)
- Εξαγωγή σχεδίου διευθέτησης (αυτόματα από την πλατφόρμα)
Ως προς τις τροποποιήσεις που επήλθαν:
Α. Η κατά τεκμήριο συναίνεση του συνόλου των πιστωτών
Με τις νέες διατάξεις, οι χρηματοδοτικοί φορείς (δηλαδή τράπεζες, ΟΤΑ, Δημόσιο, ασφαλιστικά ταμεία κ.λπ.) δίνουν υποχρεωτικά πρόταση ρύθμισης, ήτοι τεκμαίρεται η συναίνεσή τους στην παραγόμενη αντιπρόταση πιστωτών, σε οφειλέτες που πληρούν έως το διπλάσιο των εισοδηματικών και λοιπών περιουσιακών κριτηρίων του ευάλωτου οφειλέτη, υπό την προϋπόθεση όμως ότι οι ληξιπρόθεσμες οφειλές δεν ξεπερνούν τις 300.000€.
Μέχρι την ψήφιση του 5193/2055, μοναδική περίπτωση τεκμηρίου συναίνεσης των πιστωτών στην πρόταση του εξωδικαστικού μηχανισμού ήταν η περίπτωση υποβολής της αίτησης από «ευάλωτο οφειλέτη», αφού προηγουμένως είχε χορηγηθεί η σχετική βεβαίωση περί «ευάλωτου οφειλέτη» από την πλατφόρμα. Με την τελευταία τροποποίηση προστέθηκε πλέον μία ακόμη περίπτωση, πέραν αυτής του ευάλωτου οφειλέτη, όπου τεκμαίρεται η συναίνεση του συνόλου των πιστωτών για τις παραπάνω περιπτώσεις.
Ειδικότερα, με το άρθρο 178 του ως άνω νόμου, η παρ. 3 του άρθρου 14 του ν. 4738/2020 τροποποιήθηκε ως εξής: «Για οφειλέτες που: […] β) πληρούν έως το διπλάσιο των εισοδηματικών και λοιπών περιουσιακών κριτηρίων του ευάλωτου οφειλέτη της περ. α) του άρθρου 217, έχουν ληξιπρόθεσμες, εν όλω ή εν μέρει, οφειλές τουλάχιστον ενενήντα (90) ημερών κατά την έναρξη ισχύος του παρόντος σε χρηματοδοτικούς φορείς ύψους έως τριακόσιες χιλιάδες (300.000) ευρώ και χαρακτηρίζονται ως επιλέξιμοι οφειλέτες, τεκμαίρεται η συναίνεση του συνόλου των πιστωτών, επί της παραγόμενης αντιπρότασης πιστωτών, σύμφωνα με την παρ. 2Α του άρθρου 71, συμπεριλαμβανομένων των χρηματοδοτικών φορέων, του Δημοσίου και των Φορέων Κοινωνικής Ασφάλισης».
Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι ως ευάλωτος οφειλέτης λογίζεται αυτός που έχει έως 7.000€ εισόδημα ετησίως. Με τη νέα ρύθμιση διευρύνονται τα κριτήρια του «ευάλωτου οφειλέτη και π.χ. το εισόδημα μονοπρόσωπου ευάλωτου νοικοκυριού έως 14.000€ ετησίως λογίζεται ως εισόδημα ευάλωτου οφειλέτη.
Β. Η υποχρέωση πρότασης ρύθμισης πριν από πλειστηριασμό
Μια ακόμη σημαντική τροποποίηση είναι ότι ο πιστωτής υποχρεούται να καταθέσει εγγράφως πρόταση ρύθμισης προς τον οφειλέτη τρεις τουλάχιστον μήνες πριν από τη διενέργεια του πλειστηριασμού. Την υποχρέωση αυτή αναλαμβάνει ο πιστωτής μόνον εάν ο οφειλέτης έχει εγγραφεί στο σύστημα προσωποποιημένης πληροφόρησης του άρθρου 13 του ν. 5072/2023 που τηρεί ο πιστωτής και αφορά μόνον σε πλειστηριασμούς που επισπεύδονται το πρώτον μετά την ψήφιση του νόμου, αποκλείοντας έτσι όλους τους πλειστηριασμούς που διενεργούνται κατόπιν ματαιώσεων ή προηγούμενων αναστολών.
Η εν λόγω ρύθμιση, παρότι φαίνεται ευνοϊκή, δεν κρίνεται ουσιαστική διότι αφενός μεν καταλαμβάνει τους από 14-04-2025 και μετά διενεργούμενους πλειστηριασμούς, αφετέρου δε η υποβολή πρότασης από τον πιστωτή είναι ανέλεγκτη από το σύστημα, οπότε ενδέχεται να μην είναι βιώσιμη για τον οφειλέτη.
Γ. Αύξηση του συνολικού ποσού οφειλής που μπορεί να υπαχθεί
Με τη νέα ρύθμιση πλέον ο οφειλέτης, προκειμένου να υπαχθεί, πρέπει να έχει ληξιπρόθεσμες, εν όλω ή εν μέρει, οφειλές έως τριακόσιες χιλιάδες ευρώ (300.000,00 €). Η αλλαγή συνίσταται στο ως άνω όριο των 300.000,00 ευρώ, όπου δεν προσμετρώνται πλέον μόνον οι εν συνόλω ληξιπρόθεσμες οφειλές του αιτούντος, αλλά και εκείνες που είναι μόνον εν μέρει ληξιπρόθεσμες, υπό τον όρο ότι έχουν παρέλθει τουλάχιστον 90 ημέρες από την ημέρα του ληξιπροθέσμου.
Σημ.: οι ως άνω οφειλές του αιτούντος πρέπει να είναι ληξιπρόθεσμες για διάστημα τουλάχιστον 90 ημερών ήδη κατά την έναρξη ισχύος του νέου νόμο, ήτοι κατά την ημερομηνία δημοσίευσης του νόμου στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως στις 14.4.2025.
Δ. Δυνατότητα υποβολής νέας αίτησης έπειτα από απόρριψη, μη συμμόρφωση ή απραξία (σύντμηση διαστήματος)
Δίνεται πλέον η δυνατότητα σε οφειλέτες, βάσει της μεταβατικής διάταξης του άρθρου 185 του ν. 5193/2025, εντός προθεσμίας 2 μηνών από την έναρξη ισχύος του νόμου, να υποβάλουν εκ νέου αίτηση για τη ρύθμιση των οφειλών τους, εφόσον η προηγούμενη αίτησή τους έχει απορριφθεί, αλλά πλέον πληρούν τα ως άνω διευρυμένα κριτήρια. Με τη μεταβατική αυτή διάταξη, ο οφειλέτης δεν χρειάζεται να αναμείνει ένα ολόκληρο έτος από την απόρριψη της προηγούμενης αίτησής του, όπως ρητώς όριζε ο νόμος για τη δυνατότητα της εκ νέου υποβολής κατόπιν απόρριψης.
Αντίστοιχη δυνατότητα – εκ νέου υποβολής αίτησης εντός προθεσμίας 2 μηνών από την έναρξη ισχύος του νόμου – δίνεται και σε οφειλέτες – νομικά πρόσωπα που είχαν λάβει πρόταση ρύθμισης βάσει του εύλογου ποσοστού κέρδους επί του κύκλου εργασιών τους και απώλεσαν τη ρύθμιση του εξωδικαστικού μηχανισμού λόγω μη καταβολής 3 τουλάχιστον δόσεων κατά την ημερομηνία έναρξης ισχύος του νόμου.
Ε. Ποινικές διατάξεις – μη καταβολή χρεών προς το Δημόσιο
Με σχετική αντικατάσταση της παρ. 5 του άρθρου 25 του ν. 1882/1990 από το αρ. 227 ν. 5193/2025 σχετικά με το αδίκημα της μη καταβολής χρεών προς το Δημόσιο, προβλέπεται πλέον ότι στις περιπτώσεις ρύθμισης των οφειλών (μεταξύ των οποίων και στην περίπτωση του εξωδικαστικού μηχανισμού), δεν υποβάλλεται αίτηση για την άσκηση ποινικής δίωξης σε βάρος του οφειλέτη, ενώ αν έχει ασκηθεί η ποινική δίωξη και η ρύθμιση παραμένει ενεργής, διατάσσεται η παύση της από το δικαστήριο.
Ζ. Τέλος, τροποποιήθηκε και ένα ειδικό ζήτημα που αφορά την, κατόπιν αίτησης του οφειλέτη που έχει ενταχθεί στον εξωδικαστικό μηχανισμό, αδρανοποίηση των κατασχέσεων εις χείρας τρίτων. Τίθεται πλέον η προϋπόθεση να έχει υποβάλει ο οφειλέτης τις δηλώσεις φορολογίας εισοδήματος και ΦΠΑ των τελευταίων πέντε ετών, έστω και εκπρόθεσμα, αλλά τουλάχιστον πριν από την υποβολή της αίτησής του για υπαγωγή στον εξωδικαστικό μηχανισμό. Εισάγεται δηλαδή ευνοϊκή για τους οφειλέτες ρύθμιση, καθώς η σχετική απαιτούσε να έχουν υποβληθεί οι σχετικές δηλώσεις φορολογίας εισοδήματος και ΦΠΑ ενός τριών μηνών από την παρέλευση της προθεσμίας υποβολής τους.